4. jul 2012 – Liberalizacija viznog režima sa EU-om rezultirala je proizvoljnim graničnim kontrolama i zabranama putovanja u zemljama tzv. Zapadnog Balkana. To je rezultat komparativnog pregleda mera koje su poduzete od strane zemalja u regiji kao reakcija na pritiske EU povodom povećanja broja tražitelja azila iz tih zemalja. Romi, koji su označeni kao prototip lažnih tražitelja azila, bili su glavne žrtve tih mera.

Autor ovog pregleda, Chachipe, NVO za romska prava sa sedištem u Luksemburgu, analizirao je mere koje su uvedene od strane Srbije, Makedonije i drugih zemalja regije, kojima je  odobrena liberalizacija viznog režima sa EU, da bi  se izbegao pritisak povodom eventualnog ponovnog uvođenja viza. One se sastoje u jačanju granične kontrole i u opozivu ili uništenju putne isprave i drugim oblicima kazne.

Organizacija je utvrdila da su ove mere najviše napredovale u Makedoniji koja je nedavno usvojila zakon koji omogućuje privremeno oduzimanje putne isprave. Međutim, slične mere predviđene su i u Srbiji i drugim zemljama. Nekoliko hiljada građana tih zemalja, pre svega Romi, su proizvoljno lišeni svog prava da putuju  na osnovu puke sumnje da bi mogli biti “lažni azilanti”.

U svom izveštaju, Chachipe naglašava međuigru između EU pritisaka i domaćih reakcija. Organizacija pokazuje kako proces liberalizacije viznog režima kao takav  već uključuje značajne promene zakonodavstva, uključujući praksu kontrole izlaza, koje se danas koriste kako bi se građani tih zemalja držali kući. Ukazujući na sličnosti među preduzetim merama, NVO ispituje ulogu EU-a, koja mnogo dalje od toga od puke uloge savetnika i  upozoritelja.

Chachipe dokumentira kako su mnogobrojne nejasne najave o “negativnim posledicama” i zahtevi državama članicama EU od strane nekoliko zemalja, uključujući Srbiju i Makedoniju, da saopšte imena i identitet tražitelja azila,  pridoneli negovanju strahova među tražiteljima azila i u romskom stanovništvu u celini. Štaviše, javne informativne kampanje također su pridonele podsticanju vizije da su Romi odgovorni za pretnje vezane za liberalizaciju viznog režima.

Izveštaj je rezultat opsežne kampanje tokom koje je Chachipe zajedno s drugim organizacijama izneo zabrinutost zbog kršenja ljudskih prava koja proizlazi iz mera preduzetih u kontekstu liberalizacije viznog režima. U svom izveštaju, nevladina organizacija ističe da su mere poput proizvoljne zabrane putovanja i oduzimanje putnih isprava, već unapred isprobane, u kontekstu liberalizacije viznog režima s Rumunijom.

Uzimajući za primer tkz. slučaj na Aerodromu u Pragu, tokom kojeg su slovački Romi bili selektivno sprečeni da se ukrcaju na avione prema Ujedinjenom Kraljevstvu, organizacija tvrdi da granične provere zasnovane na etničkom profiliranju  predstavljaju očigledno kršenje temeljnih principa ljudskih prava. Chachipe poziva EU da ne poziva navedene zemlje da deluju protiv tih principa isključivo radi toga što EU ne želi da se suoči sa siromaštvom i očajom svoje romske populacije.