31 Juli 2009 – Ko 2-to Avgusti panglo festuyiba e 65 bersheske yubileya pali likvidaciya ano Romano kampi ano Auschwitz-Birkenau, kote pashe 2.900 Roma thay Sintya isine mudarde yeke rakyake, Romani hakayengi organizaciya Chachipe akharela ji ko politikune liderya thay civilikune amalipaske reprezentya te marenpe e anti-Romanipa. “Shovardu panj (65) bersh palo aravdipe e Nacional-Socijalizmesko, anti-Romanipa isi panda jangavgo thay chachipaske jivgyola. Ekonomikuni kriza thay horipe e sociyulikune ulavdipaske anela shukar tereni sa e demagogijenge kola chivena ano butikeripe tradicikuluno bikamipe thay dar kotar o Roma,” phenela e organizaciya.

Chachipe na isile shukar gendipe panglo e sigate ande sar soy ani Italiya that yavera phuvya politikune potezenca kola implicitno thay eksplicitno asterena e Romen. Bangipe isi ki Evropaki Uniya koya pere duy muyenge politikune vakeribaske, insistirinela ano manushikane thay minoritetenge hakaya, qivdo ano konteksti e anglal-asociyaciyake proceseske, ano pere mashavakeripa pe koyshiyencar, bisterdoy akala isto standardya te qivel ani praktika ano pire phuvya.

“Palpalem irinipa e zorea dendo rasizmo thay nacionalizmo ano Evropa isi but nashukar gendipa,” Chachipe phenela. Chachipe isile dar pali prezenca e nacionalistikune thay neo-fashistikune partiyengo ano parlamentya kola ka igaren ji ko akceptiripe akale fenomenge thay kola shay te qivenpe ano sakova diveski politika.” Akana adive isiyamne, sar yek ekzamplo, policiyaki grupa speciluzime ano akhardo ‘Romano kriminaliteti’ thay odoleske niko na cidela gayla.” O Roma isi ulavde-segregirime palo sastrunale perde thay yaverste pendo, izolirime kotar yaver populaciya, thay niko akava na arakhela sar isto so isine angleder,” phenela e organizaciya.

E Chachipaske akava isi zoralo linki-pandipe mashkar avdisutno tretmani e Romengo thay e “kolektivno amneziyako” e Romengo talo-Nacional Socijalizmo.  “Talo viktime e Nationalizmeskesko Roma lugyarena te len nisavo statusi,” phenela e organizaciya. Pali Chachipasko gendipa panda isi tendeciya te kelelpe, cidipe e Evropake Romenge populaciyake, referenca yeke pohari numeroske e viktimengo, thay  palo sebebi lenge perzekuciyake kote genocideski tendeciya e Nacionalsociyalizmeske kontra e Romenge dayek drom panda cidelape.

Ano akava konteksti, Chachipe palpalem dela piri kritika kontra e repatriciyake politikake palo Kosovake Roma ani Germaniya thay yavera phuvya. Organizaciya qivela ki godi kay e Kosova isine yek than palo organizirimo paldipe e Romengo ano 1999 thay 2004 bersh. “Isine angleder paldipa sar soy ani Romaniya, thay ji akana na araklilo ano akava niveli sar soy isine ani Kosova,” phenela e organizaciya.  “Kosovako politikune liderya na penjarde perzekuciya-paldipe e Kosovake Romengo, kola panda kotar o pobaro numero e Kosovake Albanikuni populaciya dikhenape sar manusha kola isine pashe butikeripe e Srbyencar,” phenela o Chachipe. “Ano than akaleske politikune liderya sakodive vakerena palo ‘nevo realiteti’ ani Kosova, realiteti kova isi vazdimo ano etnikuno suzaripe e Romengo.” Organizaciya panda phenela kay o Roma kola zorea irinenape ani Kosova isi krisime ko qorolikano jivdipe thay dar kotar e perzekuciya-paldipe.

Chachipe akharela ji ki pobari popluaciya te irinen e Romengo lengo manushikanipe. “Roma nane sa o jivdipe nomadya kola bahtalipaya phirena pere dromeya thay kola nanelen potenciyali palo jivdipe yeke konvenciyalno jivdipaske,” phenela e organizaciya. Phenelape panda kay o Roma lugyarena te oven ulavde ani baza odole sebepyengo kola lenge papuyen ande ano mudaripaske kampya. “Akava isi odova so, ikeripa ani godi e nakle vramako but maymahatno,” Chachipe dela konkluziya yeke ajikerde gendipa kay akava ka ovel daravipe e avutne generaciyenge.

Chachipe a.s.b.l.