7. jul 2009 – “Lica koja su interno raseljena van ili unutar Kosova i dalje su suočena sa ozbiljnim preprekama vezanim za povratak ili lokalnu integraciju” rekao je u Ženevi Valter Kalin, predstavnik Generalnog sekretara UN za ljudska prava interno raseljenih lica (IRL) nakon svoje posete Beogradu, Prištini i drugim gradovima (28.juna – 04.jula 2009. godine).

“Sva lica koja su interno raseljena van ili unutar Kosova imaju pravo na povratak, ali i na integraciju u mestima u kojima trenutno borave. Deset godina nakon završetka rata, još postoje ozbiljne prepreke u ostarivanju bilo koje od ove dve mogućnosti,” rekao je gospodin Kalin, nakon nedavne posete čiji je cilj bio da se ustanovi napredak ostvaren od njegove posete tadašnjoj Srbiji i Crnoj Gori 2005. godine.

Kalin je zahvalio Vladi Srbije, Specijalnom predstavniku Generalnog sekretara na Kosovu i međunarodnim akterima kao i vlastima na Kosovu za otvoren i konstruktivan dijalog. On je istakao da je misiju sproveo uz puno uvažavanje Rezolucije 1244 Saveta bezbednosti i izrazio želju da sve reference na Kosovo, teritoriju, institucije ili stanovništvo Kosova budu interpretirane u skladu sa stavom Ujedinjenih nacija o strogoj neutralnosti po pitanju statusa Kosova.

Kalin je sa zadovoljstvom primetio da su relevantni organi vlasti izrazili opredeljenje da olakšaju povratak svih IRL bez obzira na njihovu nacionalnu pripadnost. Istovremeno, Kalin je uočio da ustaljeni obrasci diskriminacije, odsustvo radnih mesta i egzistencije, isuviše mali broj škola za pripadnike manjina i teškoće u povratu imovine i rekonstrukciji kuća predstavljaju neke od glavnih prepreka povratku.

“Oko 800 interno raseljenih porodica prijavilo se za povratak na ili unutar Kosova ove godine. Ovo predstavlja važan ispit. Sprovođenje ovog programa i ostvareni rezultati pokazaće da li relevantne vlasti, uključujući i opštine u manjinskim područjima povratka, žele da prihvate i olakšaju povratak,” naglasio je Kalin. On je dodao da je važno da opštine, kao i Ministarstvo za povratak i zajednice na Kosovu dobiju odgovarajuća sredstva, kako finansijska tako i kadrovska, za tu namenu.

Kalin je primetio da je došlo do izvesnih poboljšanja u lokalnoj integraciji interno raseljenih lica: “Pozitivan i jasan napredak od moje prošle posete je da su organi vlasti poput Komesarijata za izbeglice započeli programe pomoći raseljenim licima za napuštanje kolektivnih centara u kojima su životni uslovi užasni, preseljenje u sopstvene kuće i stanove i obezbeđenje egzistencije.”

Kalin je izrazio zabrinutost da birokratske prepreke, a posebno komplikovane procedure izdavanja ličnih dokumenata, čak i problemi sa kojima se neki susreću pri pribavljanju krštenica, i dalje mnogim IRL bespotrebno otežavaju pristup javnim službama. “Ukoliko želite da date realne šanse za povratak jednog dana interno raseljenim licima, morate im prvo omogućiti da normalno žive,” naglasio je Kalin, primećujući da se mali broj žitelja kolektivnih centara registrova o za planirani program povratka.

Daleko najveći broj IRL van i unutar Kosova su Srbi, naglasio je Kalin, dodavši da je sreo i neke Albance koji čekaju na povartak u Severno Kosovo. Kalin je izrazio naročitu zabrinutost za položaj interno raseljenih Roma, Aškalija i Egipćana. “To je manjina koja je i pre raseljavanja živela na marginama društva. Sreo sam raseljene Rome koji već deceniju žive u užasnim uslovima u neformalnim naseljima, bez pristupa odgovarajućim stambenim uslovima, socijalnim i zdravstvenim uslugama zbog neposedovanja priznate adrese. Puno njihove dece nije upisano u škole.” On je pozvao vlasti da tretiraju ova lica kao i sve druge IRL, uz puno poštovanje vodećih principa UN o internoj raseljenosti.

Kalin je bio uznemiren činjenicom da nek oliko stotina interno raseljenih Roma još uvek živi u kampu Česmin Lug, gde su ih Ujedinjene nacije smestile pre 10 godina i obližnjim barakama Osterode u Mitrovici: “Ovi ljudi žive u neposrednoj blizini toksičnog otpada koji truje njihovu krv olovom već 10 godina. Posebno je kritično zdravstveno stanje dece kojima je potrebna hitna nega.” Kalin je pozvao sve organe vlasti i aktere na pragmatičnu saradnju da bi se bez daljeg odlaganja pronašlo trajno rešenje unutar Kosova a uz tesne konsultacije i učešće ove grupe ljudi. “Ovo je humanitarna vanredna situacija i veoma ozbiljan problem poštovanja ljudskih prava. Životi i zdravlje ove bolesne dece ne smeju biti zloupotrebljavani iz političkih razloga,” zahtevao je Kalin.

Valter Kalin, profesor Prava u Bernu (Švajcarska), je Predstavnik Generalnog sekretara za ljudska prava interno raseljenih lica od 2004.godine.

Izvor: Glas Srbije