27. Mayi 2009 – Panglo mothavipa e filmesko “All the invisible children” (Sa bidiklarde chavore) ani Francuska, Romane organizaciye kotar sa e Evropa bichalde protesteski nota ji ko sponzorya-UNICEF, Lumyako Programi palo habe (WFP), thay Italijaki organizaciya palo mashkarbutikeripe thay vazdipe, koleya mangle te mothaven piro na shukar gendipa panglo e filmeya “Plavi ciganin” (Maviya Rom) kerdo kotar reziser Emir Kusturica dji ex-Yugoslaviya, sar yek kotar efta (7) filmya kerde palo pagipa e chavorenge hakayengo ani sa e lumya.

Plavi Ciganin” mothavela palo terno Romano chavo akhardo anaveya Urosh kova samo so isine muklo kotar e chavorenge panglipasko: talo zor pere kandivale thay mate dadesko chivdo ano choripe. Na isine ajikerdo, kay ova anela deciziya te irinelpe ano panglipe, ano kova siklola kotar o yaver chavore kay isile pobuter muklipa ano panglipe ze te ovel avriyal olestar.

 Organizaciye, kola na phenena kay na egzistirinela asavko fenomeni, ikalena piro na shukar gendipa palo fakti kay alo ji ki dominaciya palo publikuni presentaciya thay diskursi palo Roma. Panda organizaciye phenena, kay sa akava avela sar yek produkti e kampanako palo vazdipe e gendipasko kola igarde isine kotar o mashkarthemutne thay birayikane organizaciye, kola maybut peste chivde ano fenomeni e chavorengo rodipasko-prosibasko thay trgovinako olencar, andral e Romane populaciyako

Organizaciye dakordirinenape kay akava pasharibe e problemesko shay chachikane te ovel zoralo sar te irinelpe publikuno dikhipe thay finaciye, samo soy negativuno rigako efekti ano sa akava irinipa e diklaribasko kotar e lesko kukesko-korenesko sebepi, yavere lafyencar kotar o chorolipe thay marginalizaciya e Romane familyako, ano yek kotar but shaipno produkti. Organizaciye phenena kay on ka keren najs e filmeske te isine kay akava filmi chorgya-chivgya dudi ano jivdipaske kondiciye e Romane familyake sar soy on korkore prezentirinena sar pagipe e chavorenge thay manushikane hakayengo.

Chachipe sar inciyatori akale protesune notako, vazdela negativuno keripe upralo Romane chave thay populaciya sar yej kotor. “Te isine ideya akale filmesko te kerel promozciya e chavorenge hakayengo, amen daya konkluziya kay e Romane chavenge ano sadikhpa, nashalgya piro gendo,” phenela e organizaciya. Chachikane, te isine kay e day-dat, kola isine jevapliye vash chorolipa thay na shukar jivdipa, soske isi mangipe akana te dalen phikodeyipa? Soy pobuter soske na dela eksplinaciya palo e dayako-dadesko gendipa, ov motvelape sar endemsko. O Roma ano akava drumo ka oven krisime te oven sa pe jivdipasko nashle manusha, thay o Kusturica barvarikergya akaya ideya pere filmeya.”

Organizaciye na chivde puchipa palo filmesko cidipa-ikalipa kotar e produkciya koya ka ovel mothavdi ano konteksti e shovardesh (60) beshuni festake pali Deklaraciya e chavorengi hakayengi, so kerde organizaciye isi kay chivde puchipa kay sa akava te ovel ikerdo publikune vakeripa ano yek than e Romane organiziyencar. Organizaciye panda dende rekomondaciya palo lugyardi kampanya  palo puchipa e Romane populaciyako mangelape te ovel angleder kerde ani kooperaciya e Romane civilikune amalipaske organizaciyencar gendipaya te nashelpe kotar kampanye kola manushikarena o stereotipya pale e Romenge.

Chachipe a.s.b.l.

Dikhen vi: Blue Gypsy: Reactions on a film.