9 Februari 2009 – Panglo duyto mashkarthemutne truyale masake beshipa pali integraciya e Kosovake Romengi, Askaliyenegi thay Egipqanengi, organizimi kotar o Projekti palo Etnikune Relacije (PER) ani ko-operaciya e OSCE/ODHIR/CPRSI, Romano Them akharela ji ko rashtre kola ando peste isilem nashle manusha kotar e Kosova, te ikeren pest kotar e Romengo zorea dendo iriniba:. “Ano desh (10) bersh mashkarthemutno komuniteti kergya but hari te del siguripa-protekciya palo hakaya e Romengo ani Kosova;” organziaciya phenela. “Odola kola achile lengoro jivdipa isi talo but bilaqe kondiciye, thay darana te mukhen piro beshipasko than. Zorea dendo iriniba e Romengo ani Kosova ka kerel ponadari nashukaripe thay manushikano cidipe.”

Organizaciya, koya ani nakli vrama kergya vizita ani Kosova talo konteksti e sastipaske diklaribaski organizirimi kotar WHO (Mashkathemutne Sastipaske Organizaciyake), gendipa te delpe dikhipe palo kondiciye e manushengo kola jivdinena ano Kosovake Mitrovicake IDP kampya, lela pobuter reportya palo zor thay daravipe e Romengo, kola achona bi reportirime. Ano akava chivelape daravipe, rumibe e kherengo thay na shukar bukya kerde e juvlenge. Romano Them dendilo shaipe te kerel vizita IDP familijenge ano Leposavic, kola isilen beship ano chirutno Askeriyako-Voyskako hangar, kote on chivde ani jek bilache jivdipaske kondiciye, kola rezultirinena ji ko hronikune nasvalipe thay stress.

“Kotar amari vizita, amenge isi klaro-jasno, kay nane kondiciye e Romenge irinibaske. But manusha kolen reslam phende amenge kay piri soluciya dikhena ano jek punkto ikloviba ani trito phuv. Palo jek biadekvatne kondiciye isine konfirmirimo kotar pobuter reprezentya ando mashkarthemutno komuniteti, kola qivde rodipa ji amende palo lobiripe ano zorea dendo irinipa,” Romano Them phenela. Organizaciya chivgya angle piri kritika pali Kosovaki konstituciya thay kanunya kola isine adoptirime pangle e Konstituciyake aniba, kote o Roma phangyona ano statusi e manushengo trito klasake.

“Irinipa ani piri phuv isi hakay,” e organizaciya phenela. “Akava hakay arakhelape ani Univerzalno Deklaraciya palo Mahushikane Hakaya thay isi chivdi ani UN Siguripaski Konzileski Rezoluciya 1244 (1999).” Romano Them odoleske akharela ji ki Mashkarthemutno komuniteti te del zor ji ko lokaluine autoritetya te keren kondiciye palo siguripasko thay phiravdo irinipa e Romengo. Organizaciya panda chivela ani godi, kay nane obligaciya e nashle manushenge te irinenpe ano piri phuv, thay akava majbut astarela manushen kola isilen dar te na kerelpe palpalem upri lende zor thay bilachipe.

Organizaciya kerela kritika ji ko organizatorya akale truyale masake palo organizipe akale beshipaske ani Prishtina, thay lejyipa e beshipaske thanesko te ovel ano Kosovake instiituciye. “Akaleya, organizatorya kerde kontradikciya palo piro vakeripa ano neutraliteti panglo e irinibaske proceseya,” organizaciya phenela. “Sar so dikhelape akana o fokusi phiravelape ji ko lokaluine kondiciye thay ji ki implementaciya e strategiyake pali integraciya e Romengi, thay e integraciya e Kosovake Romengi ano phuvya kote arakhenape chivelape ano bisteripa.”

Duy (2) kurke anglal e konferenciya, Romano Them bichalgya lil ji ko PER direktori, rayna Livia Plaks, ano kova isine dendo amaro nashukar dikhipa palo leyipa e lokaciyako, kote akaleya kerdilo bileypa e Disporake participaciya ano akava beshipa. Romano Them isile gendipa kay PER nanele neutralno dikhipa-cidela ki jek rig, kote chivela kontradikciya ano piro dendo dikhipa, kay mangela te chivel piro primarno nashukar dikhipa-gayla pali diskusija e nashle manushenge avutnipaske.

Organizaciya piro but puti akharipe ji ko OSCE palo keripa jeke forumesko kova ka anel ko jek than reprezenten e nashle manushenge komunitestar kota akate chivenape IDP kotar e Kosova thay Srbiya, yeke gendoya pravdipa pali artkikulaciya lenge dikhibasko e situaciyako, ano jek neutralno okviri, thay deyipa lenge sredsvya palo agorisipe e biagorisime puchipenge, sar soy irinipa e kherengo, thay kompenzaciya palo so nakle e Roma.

So majdur, ano avutne negociyaciye pangle skriniba e bilaterlano readmisiyake kontrakteya, Romano Them akharela ji ko Rashtarke Instituciye-gavermente, kola isilen ano pere phuvya Kosovake Romen, te ikerenpe UNHCR poziciya palo mashkathemutno siguripa-protekciya manushenge kotar e Kosova. Amen akhara Mashakrthemutne organizaciye sar soy OSCE thay EULEX te dikhen shukar e situaciya ano than, thay te keren investigaciya, thay te reportirinen sa odova soy panglo pagipa e manushikane hakayengo keda ano puchipa o Roma.