Na janelape ekzatno numero, kerelape lafi palo pasho numero e Romengo kola mukle e purani Yugoslavia, nashindoy kotar nacinalistikune bilaqipa ano 1990 bershende. Politika e etnikune shuzaribasko angya ji ko nashiba thaj muklipa  120. 000  Kosovake Romengo. 

Ano bersha kola nakle, bayardile drumya te deportirinenpe o Roma ani Srbiya. Bilaterelakuino readmisiyako kontrakti mashkar Srbiya thay EU phuvya anglo disavi vrama zoralgya o hramipe e readmisjake kontakteske signaturako  mashkar Srbiya thay Evropaki Uniya. 

UNHCR-ski Poziciya palo lugyardi Siguripa e Manushengo kotar e Kosova ji akana dengya garanciye kola sine kontra e deportaciyake e Kosovake Romengi. I palo ekzistiripa akale dokumetesko Kosovake Roma palo isine deportirime ano yavera kotora e Srbiyake, thaj dayek drom akala irinipa isine talo uqe puqibaske sebepya. Anglo trin bersh, Germaniya dengya zor te anel kotar o UNMIK jek oficijalno muklipe-dokumenti pali deportacija manushengi kola kerde kriminali, thaj akaya praktika phiravelape kotar e Svajcariya.  

Akava kontrakto na ulo purano, adoptaciya poslune kotar e Kosovaki gavermenca, readmisiyake-irinibaske dokumenteya thaj reintegaciyake startegiya koya isine kerdi kotar UNMIK sar jek buvlipe palo menajiripe zorea dende irinipaske ani Kosova 

Ano Januri 2008 bersheste, kompetencije palo tretiribe e readmisijake rodlaribaske isine phiravdilo kotar o UNMIK ji ko Kosovake Ministruyake palo Andrune Bukya. Sar jek kosekvenca-bilaqipa akale phiravibasko-transferesko,  kay pobuvlo dikhipa kotar e readmisijake rodlaribasko isine qinavdo. Ministriya pere deciziye bazirinela panglo kriterija da li dajek manush kotar e Kosova (na pobuvle da li Rom, isile li sigurpaske problemya, kote ka jal-isile li kher thay yaver) 

Gavermentya phuvyenge kola isilen nasle manushen, thay kola via Mashkarthemutne Organizaciyengo kerde paricipaciya ano keripa e draftesko akale dokumetesko,  but sigate kerde reakciya ano promimi situaciya. Sar rezultati akalesko ano Decembari Germansko Federalno Ministeriyumi palo Andrune Bukya biqalgya lil ji ko Ministerijumya palo Andrune Bukya e Republikengo, kote mothavela lenge thaj delalen instrukciye kay pratkika koya isine ji akana na ka kelerelpe, kote ano irinibasko procesi na ka lelpe etnikununo avipa e manushesko (kay Rom), thay kay kote o manush na ka ovele te jal-kher. 

But sigate pako Kosovako biumlavipa, Svaycariyako Miniterijumi palo Avrune Bukja gelo ki Kosova jeke bukya te kerel vakeripa palo bilaterelano repatrijacijako kontrakti. Ano masek kay nakla Svajcariako Federalno Ofisi pali Migracija dengya nevipe kote ka poshminel te irinel nashle manushen ani Kosova , kote ko akava qivena ini e Romen. Panda tena ikalel o UNHCR piri nevi poziciya palo lugyardo siguripa e manushengo ani Kosova, Svediyako Migraciyako ofisi dikhela ano avutnipe promiba akale pozociyako, thay dela negativne deciziye e Romengi kotar e Kosova kote ano akala deciziye hramonela kay Kosovake Roma nane tali zor ani Kosova. 

Ano regioni, statusi e nashle manushengo tha IDP-ngo aqola biagorisimo, kote pashe 2,300 nashle manusha  majbut kotar isi Kosovake Roma, kola kerde aplikaciya azielske ani R.Makedoniya, kotar sa akava lepardo numero 28 manushenge isine dendo statusi e nashle manushesko, statistika koya lelili  kotar UNHCR. 

Srbiya panda isila 200.000 IDP, kote ano akava numero 40,000 perena Kosovake Roma. Jivdipaske kondiciye akale manushego, ovela talo kartonya, talo mostya, thay majbut qivena amenge ki godi sar kay avena kotar o manusha trito lumyake. Akala manusha kola mangelape te oven respektuime sar manusha pere rastrake, lenge hakaya qinavgyona. 

Ani posluni vrama phenelape kay nane incidetya, situaciya ani Kosova pharikane shay te lelpe yeke phiravde irinabaske proceseske. Akava isine mesaza koya dendili kotar o Romane reprezentya kola lele participaciya ani mashkarthemutno beshipa, organizimo ani Viena kotar o Projekti palo Ethnikune Realaciye (PER) thay OSCE/ODHIR/CPRSI.  Nane samo siguripe  ano puqipa, puqipa sar soy  baro qorolipe panglo-kombinirimo yeke buvle diskriminaciya palo Roma, kote sa akala puqipa na kerena kondiciye yeke normalno jivdipaske.  

Sar yek bilaqo ekzamplo pali marginalizaciya thay bidikhipa e Romengo kotar e Kosova, isi biagorisimi situaciya, palo 10 bersh, pashe 700 nashle manushengi kola jivdinena ani zeherske-phaneya dendi phuv pashe Trepqake minengi, thay yavera familiye kola beshena ano askeriyako hangari ano Leposaviq. 

Birashtrake Organizaciye akharde ko yek shukare-phiravde soluciyake e nashle manushenge krizake, thay palo 10 bersh, interesi palo akava but pelo, kote  zorea dendo irinipa e Kosovake Romengi kerelape binakhavdo-bi olesko nashti. 

Romano Them